Zasady FAIR
Sungya Pundir, Wikimedia, CC BY-SA 4.0
Zasady FAIR (akronim od ang. Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) to wytyczne określające kryteria, jakie powinny spełniać udostępniane dane badawcze, aby mogły być ponownie wykorzystane przez ludzi i programy badawcze. Zgodnie z tymi zasadami dane badawcze powinny spełniać następujące wymogi:
- Findable – Łatwe do znalezienia i wyszukania
- Zbiory danych powinny być opatrzone metadanymi, które umożliwią odnalezienie tych zbiorów zarówno przez ludzi, jak i przez programy komputerowe
- do zbiorów powinny być przypisane unikalne i trwałe identyfikatory (np. DOI), które stanowią element metadanych opisujących te zbiory; ważne jest również odpowiednie powiązanie zbioru z jego autorami, dlatego istotna jest opcja wprowadzenia do opisu identyfikatora naukowca (np. numeru ORCID)
- metadane powinny być indeksowane w ogólnodostępnych bazach danych umożliwiających ich przeszukiwanie
- Accessible – Dostępne dla wszystkich
- dostęp do zbioru danych, a przynajmniej do metadanych, powinien być możliwy bezpośrednio poprzez unikalny identyfikator i nie powinien wymagać dodatkowych narzędzi ani oprogramowania
- metadane powinny być zawsze dostępne, nawet jeśli sam zbiór danych został już usunięty lub przeniesiony
- Interoperable – Interoperacyjne
- dane oraz metadane powinny być udostępniane w formacie zapewniającym łatwy odczyt i przetwarzanie zarówno przez ludzi jak i programy komputerowe
- zbiory danych i metadane je opisujące powinny zawierać odnośniki do innych powiązanych z nimi zbiorów
- dane powinny być możliwe do połącznia z innymi zbiorami danych, pochodzącymi z innych źródeł
- Reusable – Możliwe do ponownego użycia
- dane powinny być udostępnione do wielokrotnego użycia na odpowiedniej licencji, określającej jednoznacznie warunki ponownego ich wykorzystania i przetwarzania, z uwzględnieniem okresu embarga lub karencji;
- metadane powinny zawierać informację o autorze oraz miejscu powstania danych,
- metadane powinny być skonstruowane według ogólnie przyjętych standardów specyficznych dla danej dyscypliny oraz rodzaju danych
- metadane powinny zawierać liczne atrybuty dokładnie opisujące zbiór danych
Zasady FAIR są wciąż rozwijane przez międzynarodową społeczność, tak aby uczynić je jak najbardziej dostępnymi dla ludzi i oprogramowania komputerowego.
Więcej informacji na temat wprowadzania zasad FAIR można znaleźć na stronie www.go-fair.org