Zasady FAIR

Sungya Pundir, Wikimedia, CC BY-SA 4.0

Zasady FAIR (akronim od ang. Findable, Accessible, Interoperable, Reusable) to wytyczne określające kryteria, jakie powinny spełniać udostępniane dane badawcze, aby mogły być ponownie wykorzystane przez ludzi i programy badawcze.  Zgodnie z tymi zasadami dane badawcze powinny spełniać następujące wymogi:

  1. Findable – Łatwe do znalezienia i wyszukania
  • Zbiory danych powinny być opatrzone metadanymi, które umożliwią odnalezienie tych zbiorów zarówno przez ludzi, jak i przez programy komputerowe
  • do zbiorów powinny być przypisane unikalne i trwałe identyfikatory (np. DOI), które stanowią element metadanych opisujących te zbiory; ważne jest również odpowiednie powiązanie zbioru z jego autorami, dlatego istotna jest opcja wprowadzenia do opisu identyfikatora naukowca (np. numeru ORCID)
  • metadane powinny być indeksowane  w ogólnodostępnych bazach danych umożliwiających ich przeszukiwanie
  1. Accessible – Dostępne dla wszystkich
  • dostęp do zbioru danych, a przynajmniej do metadanych, powinien być możliwy bezpośrednio poprzez unikalny identyfikator i nie powinien wymagać dodatkowych narzędzi ani oprogramowania
  • metadane powinny być zawsze dostępne, nawet jeśli sam zbiór danych został już usunięty lub przeniesiony
  1. Interoperable – Interoperacyjne
  • dane oraz metadane powinny być udostępniane w formacie zapewniającym łatwy odczyt i przetwarzanie zarówno przez ludzi jak i programy komputerowe
  • zbiory danych i metadane je opisujące powinny zawierać odnośniki do innych powiązanych z nimi zbiorów
  • dane powinny być możliwe do połącznia z innymi zbiorami danych, pochodzącymi z innych źródeł
  1. Reusable – Możliwe do ponownego użycia
  • dane powinny być udostępnione do wielokrotnego użycia na odpowiedniej licencji, określającej jednoznacznie warunki ponownego ich wykorzystania i przetwarzania, z uwzględnieniem okresu embarga lub karencji;
  • metadane powinny zawierać informację o autorze oraz miejscu powstania danych,
  • metadane powinny być skonstruowane według ogólnie przyjętych standardów specyficznych dla danej dyscypliny oraz rodzaju danych
  • metadane powinny zawierać liczne atrybuty dokładnie opisujące zbiór danych

 

Zasady FAIR są wciąż rozwijane przez międzynarodową społeczność, tak aby uczynić je jak najbardziej dostępnymi dla ludzi i oprogramowania komputerowego.

Więcej informacji na temat wprowadzania zasad FAIR można znaleźć na stronie www.go-fair.org